TGRH

Użytkownik niezalogowany

Cytat dnia
Nikt nie zna tak ma?o swoich poddanych jak w?adcy.
Morris West



?o?nierze wykl?ci - rekonstrukcja

kliknij aby zobaczyć więcej zdjęć         W ci?gu dwch sierpniowych dni cz?onkowie Stowarzyszenia TGRH mieli okazj? zanurzy? si? w klimat partyzantki wile?skiej, nie ruszaj?c si? zbyt daleko od swych domw. Ju? wcze?niej uczestniczyli w rekonstrukcjach jako ?o?nierze 5. Wile?skiej Brygady AK, chocia?by w kwietniu 2006 roku staczaj?c zwyci?sk? potyczk? z UB i wojskiem sowieckim w czasie konferencji naukowej organizowanej w Sztumie przez gda?ski IPN. Tym razem rekonstruktorzy ruszyli w Bory Tucholskie i Kociewie, aby odtwarza? szwadrony mjr. Zygmunta Szendzielarza „?upaszki”. Cywilne uniformy zamienili na mundury WP i battle dressy, na g?owach pojawi?y si? czarne berety, w ktre „?elazny” – ppor. Zdzis?aw Badocha i „Leszek” – ppor. Olgierd Christa wyekwipowali swych ?o?nierzy. W r?ku trzymali MG 42, szturmy,..... Wielka si?a ognia sz?a w parze z przekonaniem, ?e w kampanii sierpniowej AD 2008 - a wi?c wiele lat po trudach i znoju bohaterw 5. Wile?skiej Brygady AK - najtrudniejszym przeciwnikiem b?dzie zmieniona przez wsp?czesnego cz?owieka przestrze? architektoniczna i pogoda. Z tym pierwszym wrogiem zwyci??yli?my nie bez trudu – li tylko dzi?ki ?o?nierskiej intuicji i d?ugim poszukiwaniom miejsc, ktre mog?yby s?u?y? jako t?o do zdj?? rekonstrukcyjnych. Wypada?oby w tym miejscu podzi?kowa? tym, ktrzy pomogli nam znale?? zak?tki nietkni?te jeszcze zmianami cywilizacyjnymi – te s?owa kierujemy do pana S?awka Barabasza i nieznanego nam z nazwiska w?a?ciciela pewnej stodo?y i zabudowa? w Malikach, ktre wykorzystane zosta?y jako scenografia naszego fotograficznego pleneru. Z pogod? przegrywali?my, bo pada?o, ale sukces ostateczny by? po naszej stronie – zdj?cia rekonstrukcyjne s? i mo?na je obejrze? na naszej stronie!

Pomys? spotkania rekonstruktorw w sierpniowej aurze rzuci? Leszek Gliniecki. Tym razem nie chodzi?o o zdj?cia filmowe czy rekonstrukcj? walk, ale o wykonanie zdj?? w scenerii Borw Tucholskich, ktre swym klimatem, ale te? dba?o?ci? o szczeg?y odtworzy?yby te sprzed przesz?o 60. lat, robione w warunkach partyzantki i konspiracji. Archiwalnego materia?u zdj?ciowego dostarczy? dr Piotr Niwi?ski, historyk i znawca wile?skiej partyzantki. Naszym zadaniem by?o wykonanie improwizowanych zdj??, jakich kopiami dysponowali?my z niedu?ej cz??ci r?nych publikacjach, jak chocia?by z albumu „?o?nierze wykl?ci”, wspomnianego Olgierda Christy, „U Szczerbca i ?upaszki” czy na wystawie gda?skiego Instytutu Pami?ci Narodowej z roku 2001.
Leszek Gliniecki – pomys?odawca wcielenia TGRH-chowcw w postacie „?upaszkowcw” wyselekcjonowa? fotografie, ktre mia?y by? powtrzone – ju? z nowymi lud?mi, ale w mundurach i oporz?dzeniu zbli?onym od tego, u?ywanego przez ?o?nierzy 5. Wile?skiej Brygady Armii Krajowej, mjr. Zygmunta Szendzielarza „?upaszki” na Bia?ostocczy?nie w 1945 r. i w czasie kampanii w Borach Tucholskich w roku nast?pnym.

Zdj?cia rekonstrukcyjne re?yserowa? osobi?cie pomys?odawca przedsi?wzi?cia – Leszek, zdzieraj?c przy tym niemi?osiernie gard?o podczas ustawiania kolejnych scen zdj?ciowych i najcz??ciej lekcewa??c dobre rady innych obecnych. Za wyj?tkiem mo?e uwag pana Henryka Sobolewskiego, ps. „Sobol”, partyzanta 5. Wile?skiej Brygady (...).
Jego historia to nie tylko okres bohaterskich walk na Wile?szczy?nie pod wodz? uwielbianego przez partyzantw „?upaszki”, ale te? jedenastoletni pobyt na Syberii. W latach 70-tych borykanie si? z SB, ktra chcia?a zmusi? pana Henryka do zaprzestania organizacji spotka? kombatanckich 5. Brygady!. Podczas zlotu w Malikach Pan Henryk, jak na partyzanta przysta?o, w doskona?ej formie fizycznej i psychicznej, s?u?y? nam konsultacj?, eliminuj?c niedoci?gni?cia i b??dy w sposobie partyzanckiego poruszania si? i ubioru.
Po trudnych pocz?tkach, w re?yserii fotografii, do bojowo wygl?daj?cej wiary zacz??y jako? dociera? intencje Leszka Glinieckiego, uzbrojonego w grub? tek? zdj?? z dawnych lat i palcat, ktrym wzorem majora dziarsko wymachiwa? dla dodania sobie animuszu. By? nawet owczarek alzacki Piotra Niwi?skiego. Dzielne psisko zosta?o specjalnie u?yte do s?ynnego zdj?cia 5. Brygady z psem przystrojonym w fura?erk?.

Wypada teraz powiedzie? co? o miejscu, ktre od pi?tku do niedzieli sta?o si? obozem 5. Wile?skiej Brygady AK. Jako miejsce naszego zlotu wybrali?my Maliki Grne, le??ce u progu Borw Tucholskich, a nale??ce jeszcze do Kociewia, gdzie rwnie? przecie? „?upaszkowcy” toczyli boje z komunistami o wolno?? Polski. Zaledwie oko?o 10 kilometrw z Malik jest do Starej Kiszewy, gdzie szwadron „?elaznego” opanowa? posterunek MO i zlikwidowa? 5 funkcjonariuszy UB, NKWD i konfidentw. Akcja ta by?a cz??ci? najs?ynniejszego rajdu 5. Brygady na Pomorzu. Przypomnijmy, ?e 19 maja 1946 r. „?elazny” opanowa? ze swymi ?o?nierzami 7 posterunkw. O tej brawurowej akcji, ktra sparali?owa?a aparat represji w powiecie starogardzkim i cz??ciowo ko?cierskim mwi?o nawet radio BBC.
W Malikach biwakowali?my w pi?knym miejscu u go?cinnych gospodarzy – Marii i S?awomira Barabaszw. Nasz pobyt u gda?szczan sp?dzaj?cych swoje wakacje w starej drewnianej chacie przywiezionej w kawa?kach z Bia?ostocczyzny i z?o?onej pieczo?owicie w ca?o??, nie by? przypadkowy. Trafili?my tam poniek?d „po znajomo?ci” i „protekcji” partyzanckiej. Pani Maria Barabasz jest bowiem crk? partyzanta 5. Wile?skiej Brygady AK mjr. „?upaszki” i to jednego z najdzielniejszych i najbardziej zaufanych ?o?nierzy majora – „Szpagata” – Jerzego Lejkowskiego. Ma??e?stwo Barabaszw przechowuje pami?? o swym ojcu i te?ciu, doskonale te? zna histori? wile?skich oddzia?w i co wa?ne – przesz?o?? t? doskonale rozumie, ?yje ni? oraz s? z niej dumni!
W tym miejscu, ju? na zako?czenie wypada napisa? kilka s?w o Jerzym Lejkowskim „Szpagacie”, ktrego dobrego ducha czuli?my podczas ca?ego pobytu w go?cinnych Malikach u Barabaszw (?al tylko, ?e nie by?o nam dane pozna? osobi?cie tego dzielnego partyzanta i nietuzinkowego cz?owieka).
„Szpagat” (aluzja do bardzo wysokiego wzrostu i szczup?ej sylwetki) urodzi? si? 15 X 1923 w Wilnie. Wychowywany by? w patriotycznej atmosferze domu, szko?y i harcerstwa. Przed wojn? uko?czy? szko?? powszechn? w Wilnie i dwie klasy wieczorowej ?redniej szko?y handlowej (jednocze?nie pracowa? jako ekspedient). W 1942 r. przenis? si? do Duni?owicz w powiecie postawskim i rozpocz?? prac? w charakterze ksi?gowego w tamtejszym nadle?nictwie. W ZWZ-AK dzia?a? od 1939 pod ps. „M?cis?aw”. 1 VIII 1943 ju? jako „Szpagat” wst?pi? do oddzia?u partyzanckiego por. Antoniego Burzy?skiego „Kmicica”, maj?cego sw? le?n? baz? nad Jeziorem Narocz. 27 VIII 1943, po rozbrojeniu „Kmicica” i jego ?o?nierzy przez wsp?pracuj?c? dot?d z nimi sowieck? brygad? partyzanck? Markowa, Lejkowski po selekcji znalaz? si? w grupie „skazanych” na ?mier?; Cudem jej unikn?? i zosta? wcielony do podporz?dkowanego Markowowi oddzia?u im. Bartosza G?owackiego, dowodzonego przez Antoniego Mroczkowskiego „Zapor?”. Jednocze?nie wraz z kilkoma kolegami zacz?? przygotowywa? dezercj? i ucieczk? do polskiej partyzantki. Uda?o si? to zrealizowa? cz??ci oddzia?u we wrze?niu 1943 r. „Szpagat” wraz z innymi wst?pi? do oddzia?u rtm. Zygmunta Szendzielarza „?upaszki” - 5 Wile?skiej Brygady AK. W listopadzie 1943 zosta? ci??ko ranny w czasie starcia z sowieck? partyzantk? pod Dobrzyniem. Do maja 1944 przebywa? na leczeniu. Po powrocie do oddzia?u natychmiast zosta? w??czony do dzia?a? bojowych Brygady, gdzie dos?u?y? si? stopnia kaprala.

W lipcu 1944, po decyzji rtm. „?upaszki” przej?cia z broni? na zachd, Jerzy Lejkowski wraz ze swym plutonem (pod dowdztwem ppor. Mieczys?awa Kitkiewicza „Kitka”) rozpocz?? marsz na Bia?ostocczyzn?. Schwytani przez NKWD w powiecie grodzie?skim, zostali rozbrojeni i uwi?zieni; Cz??? ?o?nierzy, w tym „Szpagat” zdo?a?a uciec. Osaczeni ponownie przez NKWD na Bia?ostocczy?nie zostali skierowani do o?rodka formowania Wojska Polskiego w Dojlidach Dolnych i wcieleni do 5. pu?ku zapasowego Wojska Polskiego. Po skontaktowaniu si? z rtm. „?upaszk?” przyst?pili do przygotowywania dezercji, ktr? musieli przyspieszy? w zwi?zku ze spodziewanymi aresztowaniami ze strony NKWD. We wrze?niu 1944 uciekli: L., Zdzis?aw Badocha „?elazny”, Henryk Wieliczko „Lufa” oraz ppor. Leon Lech Beynar „Nowina” (Pawe? Jasienica). Do??czyli oni do ukrywaj?cych si? ?o?nierzy 5. Brygady w okolicach Mostowlan. Zagro?eni przez NKWD przeszli na rozkaz rtm. „?upaszki” w listopadzie 1944 do Puszczy Bia?owieskiej, gdzie w bardzo trudnych warunkach, dzi?ki pomocy miejscowej siatki AK, przetrwali z broni? w r?ku grudzie? 1944 w le?nym obozowisku, a od wigilii 1944 u gospodarzy jako kadrowy oddzia? 5. Wile?skiej Brygady AK pod dowdztwem por. L. Beynara „Nowiny”, czyli p?niejszego s?awnego pisarza historycznego, znanego pod nazwiskiem Paw?a Jasienicy. 5 IV 1945 Lejkowski wyruszy? w pole z odtworzon? 5. Wile?sk? Brygad? AK, rozpoczynaj?c s?u?b? partyzanck? jako dru?ynowy w 1. szwadronie por. Zygmunta B?a?ejewicza „Zygmunta”. Bra? udzia? w akcjach m.in. w Narewce, Bo?kach, Wilukach, Patoce i innych. Na pocz?tku czerwca 1945 przeszed? do 4. szwadronu, dowodzonego przez por. Mariana Pluci?skiego „M?cis?awa”. Wtedy te? zosta? awansowany do stopnia plutonowego. Uczestniczy? we wszystkich akcjach zbrojnych szwadronu na terenie powiatw Bielsk Podlaski, Wysokie Mazowieckie i Soko?w Podlaski a? do rozwi?zania 5. Wile?skiej Brygady AK we wrze?niu 1945.

W sierpniu 1945 L. zosta? awansowany na wniosek mjr. „?upaszki” na stopie? wachmistrza i odznaczony Krzy?em Walecznych. Wobec bliskiej demobilizacji 5. Brygady mjr. „?upaszko” zaproponowa? jemu oraz kilku innym zaufanym ?o?nierzom (g?wnie ze starej kadry wile?skiej) pozostanie w jego dyspozycji w celu przygotowania ponownego wyj?cia w pole, wiosn? 1946 r. Oko?o po?owy pa?dziernika, po zako?czonej demobilizacji 4. szwadronu, Jerzy Lejkowski i kilku innych partyzantw wyjecha?o do maj?tku pod Sztumem, gdzie oczekiwa? ich mjr „?upaszko” (dotarli tam w ko?cu grudnia 1945 r. zarekwirowanym samochodem). W styczniu 1946 „Szpagat” wszed? w sk?ad zespo?u dywersyjnego, ktrego celem by?o zdobycie ?rodkw finansowych na dalsz? dzia?alno?? konspiracyjn? i odtworzenie 5. Brygady na Pomorzu. Uczestniczy? w zako?czonych sukcesami akcjach ekspropriacyjnych na terenie Trjmiasta, Olsztyna, Koszalina, Torunia, ko?o Bia?ogardu, i akcji likwidacyjnej w Koszalinie. Ok. 13 IV 1946 „Szpagat” przyby? na koncentracj? ?o?nierzy odtwarzanej 5. Brygady do maj?tku Jod?wka pod Sztumem i ok. 14 IV 1946 wyruszy? w sk?adzie szwadronu ppor. Henryka Wieliczko „Lufy” w pole. W szwadronie tym przebywa? sam mjr „?upaszko”, szwadron by? wi?c de facto oddzia?em os?onowym dowdcy Brygady. Lejkowski pe?ni? funkcj? dru?ynowego; Uczestniczy? we wszystkich jego akcjach bojowych, ekspropriacyjnych i likwidacyjnych na terenie Borw Tucholskich i wojewdztwa olszty?skiego. W szwadronie przebywa? do ok. 23 VI 1946, kiedy to wyjecha? do Olsztyna w celu leczenia zoperowanej r?ki. W dowd uznania jego zas?ug mjr „?upaszko” obdarowa? go z?otym sygnetem z or?em na bia?o-czerwonym tle z napisem: „przyjacielowi ?o?nierzowi”, ktry przyzna? tylko trzem wybitnie zas?u?onym partyzantom. Niestety wkrtce - 6 VII 1946 r. „Szpagat” zosta? aresztowany przez olszty?ski UB. Przeszed? bardzo ci??kie ?ledztwo, by? torturowany, wielokrotnie przebywa? w karcerze. 9 V 1947 WSR w Olsztynie skaza? go na kar? ?mierci, ktra w wyniku apelacji zosta?a zamieniona na 15 lat wi?zienia. Kar? odbywa? w Raciborzu i Rawiczu.

Wi?zienie opu?ci? na podstawie amnestii w grudniu 1956. Zamieszka? w Gda?sku, o?eni? si? i podj?? nauk? w szkole ?redniej. Do emerytury pracowa? jako bieg?y ksi?gowy w sp?dzielczo?ci i r?nych firmach prywatnych. Na pocz?tku lat 70. zaanga?owa? si? wraz z innymi ?o?nierzami 5. Wile?skiej Brygady AK: Henrykiem Sobolewskim „Sobolem” i Witoldem Stabrowskim „Mrwk?” w odtwarzanie wi?zi kole?e?skich, formuj?c nieformalne ?rodowisko kombatanckie ?o?nierzy „?upaszki” w Trjmie?cie. W 1974 r. podj?li oni inicjatyw? zawieszenia tablicy pami?tkowej poleg?ych 5. Wile?skiej Brygady AK. Zosta?a ona jednak storpedowana przez S?u?b? Bezpiecze?stwa. Uda?o si? jednak przy udziale oko?o 300 osb zorganizowa? msz? ?a?obn? za towarzyszy broni z 5. i 4. Brygady AK (9 XI 1974). Tradycja ta kontynuowana jest do dzisiaj. W 1982 r. podj?to ponownie prb? ufundowania i zawieszenia tablicy pami?tkowej w ko?ciele ?w. Brygidy w Gda?sku, tym razem zako?czon? pomy?lnie w sierpniu tego roku (w ten sposb po raz pierwszy w PRL ufundowano tablic? z imieniem Zygmunta Szendzielarza „?upaszki”). W zwi?zku z t? dzia?alno?ci? Lejkowski by? rozpracowywany przez SB i wielokrotnie wzywany na rozmowy dyscyplinuj?ce do siedziby bezpieki przy ulicy Okopowej 18 w Gda?sku. Przez rodzin? i przyjaci? „Szpagat” zosta? zapami?tany jako cz?owiek o wielkiej inteligencji, prawo?ci i wielkim poczuciu humoru. Nawet o swych tragicznych przej?ciach z partyzantki i przede wszystkim z wi?zienia potrafi? opowiada? z wielkim humorem.

Zmar? 6 VII 1991 w Gda?sku. Zosta? pochowany na cmentarzu Srebrzysko w Gda?sku-Wrzeszczu.

opracowal: Janusz Marszalec
Galeria - zdjęć (49)
Powiązane


Stowarzyszenie Trójmiejska Grupa Rekonstrukcji Historycznych
KRS nr 0000183597 - Statut stowarzyszenia

© Wszelkie prawa zastrzeżone. Każdorazowe użycie do celów komercyjnych zamieszczonych na niniejszej stronie materiałów
(tekstów, zdjęć, rysunków, itp.) oraz ich publikowanie w innych miejscach wymaga zgody autorów.

..:: http://www.tgrh.org   :::   e-mail: tgrh [at] tgrh.org   :::    ©   2003 - 2015   plenkiewicz  ::..
Osuszanie po zalaniu, osuszanie budynków