TGRH

Użytkownik niezalogowany

Cytat dnia
Dobry komplement to nie ten, ktry s?odki, lecz ten, ktry prawdziwy
Lewandowska Ewa



Oddzia?y mjr Zygmunta Szendzielarza „?UPASZKI” na Pomorzu.

Oddzia?y mjr Zygmunta Szendzielarza „?UPASZKI” na Pomorzu.


Na obszarze Wile?szczyzny dzia?a?o w latach 1943-1944 roku jedno z najwi?kszych zgrupowa? partyzanckich Polski Podziemnej, ktre w szczytowym okresie liczy?o blisko 16 tysi?cy dobrze uzbrojonych ?o?nierzy. Jednym z najliczniejszych oddzia?w by?a 5. Wile?ska Brygada Partyzancka mjr Zygmunta Szendzielarza „?UPASZKI”, ktra przeprowadzi?a kilkaset akcji bojowych, faktycznie opanowuj?c teren na ktrym operowa?a. Walk? prowadzono jednak nie tylko z okupantem niemieckim ale tak?e z sowieckimi oddzia?ami dywersyjnymi, ktre za wszelk? cen? chcia?y zlikwidowa? polsk? partyzantk?, zwabiaj?c ?o?nierzy AK w zasadzki, rozstrzeliwuj?c, denuncjuj?c administracji okupanta. Zbrodnicza dzia?alno?? oddzia?w sowieckich sk?oni?a mjr „?UPASZK?” do kontynuowania walki po zaj?ciu Wile?szczyzny przez Armi? Czerwon? w lipcu 1944 roku. Tym bardziej, i? inne, wsp?pracuj?ce z Sowietami oddzia?y AK zosta?y rozbrojone a ?o?nierze i oficerowie uwi?zieni i wywiezieni na Wschd. Wielu rozstrzelano.

Brygada „?UPASZKI” i resztki rozbitych innych oddzia?w akowskich przedar?y si? na terytorium Bia?ostocczyzny i tam wsp?pracuj?c z Okr?giem Bia?ostockim AK walczy?y dalej z kolejnym okupantem. Da?y si? pozna? jako bitne i zdyscyplinowane oddzia?y, zadaj?ce dotkliwe ciosy nieprzyjacielowi. Pod koniec 1945 roku, po cz??ciowej demobilizacji, mjr Szendzielarz nawi?za? ponownie kontakt z Komend? Okr?gu Wile?skiego AK, odtwarzaj?cym si? po ewakuacji z rodzinnych stron ju? g?wnie na nowych terenach Polski centralnej i Pomorza. Mjr „?UPASZKO” wahania zgodzi? si? odtworzy? oddzia?y.

Powsta?y w zasadzie dwa zgrupowania. Na Bia?ostocczy?nie przyj??y nazw? 6. Wile?skiej Brygady, na Pomorzu za? 5. Wile?skiej Brygady. Akcje przeciwko systemowi komunistycznemu na Pomorzu zacz??y si? w kwietniu 1946 roku. Z przyby?ych ?o?nierzy i oficerw utworzone zosta?y dwa oddzia?y, nazwane zwyczajowo szwadronami ze wzgl?du na tradycje kawaleryjskie, ktre stara? si? piel?gnowa? mjr „?UPASZKO”. Znalaz?y si? one pod komend? por. Zdzis?awa Badochy „?ELAZNEGO” (a po jego ?mierci por. Olgierda Christy „LESZKA”) oraz por. Henryka Wieliczki „LUFY”. Z czasem, wobec znacznej ilo?ci nap?ywaj?cych ochotnikw utworzono tak?e trzeci szwadron pod komend? por. Leona Smole?skiego „ZEUSA”. Sk?ad oddzia?w to przede wszystkim dawni partyzanci z Wile?szczyzny, ktrzy unikn?li rozbrojenia pod Wilnem przez Armi? Czerwon?. Wielu walczy?o ju? w szeregach 5. Wile?skiej Brygady na Bia?ostocczy?nie w 1945 roku, cz??? w oddzia?ach samoobrony na Wile?szczy?nie. Z czasem sk?ad uzupe?ni? si? o ochotnikw, rwnie? Kaszubw czy Kociewiakw.

G?wnym celem ich dzia?alno?ci by?a obrona ludno?ci przed represjami ze strony aparatu administracyjnego w?adzy komunistycznej. Rozbijano posterunki Milicji Obywatelskiej i Urz?du Bezpiecze?stwa, dezorganizowano struktur? partyjn?, zwalczano pospolity bandytyzm. Dzia?alno?? by?a obliczona na efekt propagandowy nie za? na fizyczn? likwidacj? przeciwnika. Milicjantw i dzia?aczy PPR rozbrajano i ostrzegano przed kontynuowaniem s?u?by okupantowi. Rozstrzeliwano w zasadzie tylko funkcjonariuszy UB i osoby z nimi wsp?pracuj?ce. Jako pracownicy czy wsp?pracownicy aparatu represji byli szczeglnie gro?ni zarwno dla dzia?aj?cych oddzia?w jak i ludno?ci cywilnej. Podobnie zreszt? post?powano podczas poprzednich okupacji, likwiduj?c funkcjonariuszy i agentw NKWD czy Gestapo.

Cech? charakterystyczn? oddzia?w „?UPASZKI” by?a dyscyplina wojskowa. Meldowanie si? zgodnie z regulaminem wojskowym i nienaganny wygl?d wyr?nia?y ?upaszkowcw na tle „ludowego” Wojska Polskiego, nie mwi?c o UB czy milicji. Wszyscy byli jednakowo umundurowani. Dzie? rozpoczyna? si? i ko?czy? modlitw?. Wielu ?o?nierzy nosi?o nad lew? grn? kieszeni? munduru ryngraf z wizerunkiem Matki Boskiej Ostrobramskiej. Wszelkie przejawy braku dyscypliny by?y karane surowo. Je?li potrzebna by?a wi?ksza ilo?? ?ywno?ci czy nowe ubrania, starano si? p?aci? za nie, zdobywaj?c fundusze w instytucjach w?adzy komunistycznej.

Podczas swojej dzia?alno?ci oddzia?y 5. Wile?skiej Brygady AK wykona?y ponad 230 akcji, z tego wi?kszo?? na terytorium Borw Tucholskich. Na terytorium wojewdztwa gda?skiego w 1946 roku zlikwidowa?y 39 osb w tym 18 funkcjonariuszy UB. Reszta to konfidenci UB oraz milicjanci i ?o?nierze polegli w walkach ze szwadronami. Akcje te niemal sparali?owa?y komunistyczn? w?adz? na tych terenach, mimo jej blisko 100-krotnej przewagi liczebnej, zyskuj?c aprobat? mieszka?cw tych ziem. Dzia?alno?? szwadronw mjr „?UPASZKI” nie powiod?aby si? bez zaanga?owania i pomocy ze strony miejscowej ludno?ci.

Tak?e Stara Kiszewa by?a miejscem jednej z takich akcji, akcji tak ?mia?ej, ?e wspomina?o o niej radio BBC i inne zagraniczne rozg?o?nie. 19 maja 1946 roku szwadron "?ELAZNEGO" poruszaj?c si? zarekwirowanym na szosie w rejonie wsi Czarna Woda samochodem ci??arowym, w ci?gu jednego dnia rozbroi? posterunki MO w miejscowo?ciach: Kaliska, Osieczna, Osie, Skrcz, Zblewo, Lubichowo (wszystkie pow. Starogard ) oraz Stara Kiszewa pow. Ko?cierzyna. Sparali?owano w ten sposb na d?u?szy czas obsad? aparatu bezpiecze?stwa w powiecie Starogard Gda?ski i cz??ciowo Ko?cierzyna. W Starej Kiszewie zlikwidowano tak?e placwk? UB, rozstrzeliwuj?c 5 ludzi, w tym lejtnanta NKWD, s?u??cego jako „doradca” w aparacie represji oraz 1 wsp?pracownika UB, cz?onka PPR, ktry ochotniczo zg?osi? si? do wzi?cia udzia?u w ob?awie na oddzia?y „?UPASZKI”.

Oddzia?y na Pomorzu zosta?y pod koniec listopada 1946 roku zdemobilizowane. Dzia?alno?? oddzia?w wile?skich jednak si? nie zako?czy?a. Na Podlasiu walka 6. Brygady trwa?a do 1952 roku. Sam major Szendzielarz zosta? zatrzymany w czerwcu 1948 roku i po ci??kim ?ledztwie skazany na ?mier?. Wyrok wykonano. Podobny los spotka? wielu innych ?o?nierzy i oficerw 5. Wile?skiej Brygady, aresztowanych i skazywanych na ?mier? lub wieloletnie wi?zienie. Tak?e po wyj?ciu na wolno?? byli prze?ladowani, i okre?lani epitetami typu „bandyci”. Dzi? wreszcie w niepodleg?ej Polsce mo?emy uczci? pami?? tych ?o?nierzy, walcz?cych o Woln? i Niepodleg?? Polsk?, a ukoronowaniem jest uchwa?a Sejmu RP.

Tekst opracowany przez OBEP IPN oddz. Gda?sk.

damian


Stowarzyszenie Trójmiejska Grupa Rekonstrukcji Historycznych
KRS nr 0000183597 - Statut stowarzyszenia

© Wszelkie prawa zastrzeżone. Każdorazowe użycie do celów komercyjnych zamieszczonych na niniejszej stronie materiałów
(tekstów, zdjęć, rysunków, itp.) oraz ich publikowanie w innych miejscach wymaga zgody autorów.

..:: http://www.tgrh.org   :::   e-mail: tgrh [at] tgrh.org   :::    ©   2003 - 2015   plenkiewicz  ::..
Osuszanie po zalaniu, osuszanie budynków